Rijnlands tegen wil en dank

Vorige week promoveerde Bauke Steenhuisen in Delft op "Competing public values. Coping strategies in heavily regulated utility industries". Een onderzoek naar de manier waarop infrastructuurbedrijven Prorail, NS en Enexis (de voormalige netbeheerder van Essent) omgaan met het balanceren van de verschillende publieke belangen. Het woord ‘Rijnlands’ komt in het boekje niet voor, maar het onderzoek leidt tot inzichten die je Rijnlands organiseren mag noemen.

Hij geeft aan dat de toegepaste managementsturing en overheidsregulering en toezicht niet effectief zijn om publieke belangen in de praktijk af te wegen. Dit is gebleken uit het bestuderen van de manier waarop de normen van de publieke belangen uitwerken op de werkvloer. Daar blijken zijn ze te conflicteren. Maar managers (en toezichthouders) blijven de verschillende belangen ‘hard’ noemen. Ziedaar de kloof. Het is dan ook de vraag of deze harde normen als uitgangspunt moet worden genomen voor de managementsturing. Het erkennen van vakmanschap en het kiezen voor dialoog tussen management en werkvloer en het geven van ruimte bevordert 'geïmproviseerd optimaliseren'. Dat sluit beter aan bij de werkelijkheid.

Boeiend is de worsteling van de promovendus met een accepteren van feit dat het systeem van ‘checks and balances’ slechts een schijnwerkelijkheid oplevert. Want het alternatief ziet er in zijn ogen gevaarlijk uit. Op pag 241 staat het mooi omschreven:
“Operationele medewerkers vormen een cruciaal vangnet voor de
afschuifbare strijdigheden, wat betekent dat de borging van publieke belangen
kwetsbaar is. Dit vangnet is namelijk noch transparant noch oneindig rekbaar
noch eenvoudig te instrueren noch planmatig te ondervangen.”
Toch wordt 2 zinnen verder toch maar even expliciet gesteld:
“Het is bovendien sterk de vraag of dit systeem van checks en
balances even efficiënt en veerkrachtig is als wanneer bedrijven meer op
vakmanschap zouden vertrouwen en stimuleren.”

Het onderzoek gaat verder niet in op de vraag hoe je dit dat doet. Maar het interessante is, dat als je infrastructuurbedrijven vervangt door zorg, onderwijs, of…., het allemaal heel vertrouwd in de oren klinkt.
Een mooie steun in de rug dus, dit onderzoek. En jammer dat het Rijnlands organiseren niet als echt alternatief wordt genoemd.